ΟΙ ΜΑΓΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΜΑΓΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- Α’ ΜΕΡΟΣ

Ο Δάντης, σαν άλλος Ηρακλής, Θησέας, Διόνυσος, επιχείρησε στη Θεία Κωμωδία ένα ταξίδι στον Άδη. Στην κόλαση είδε διάφορους αμαρτωλούς που τιμωρούνταν σκληρά, ανάμεσά τους μάγους και μάντεις της αρχαιότητας, τον Αμφιάραο, τον Τειρεσία, τη Μαντώ:

Ως έγειρα πιο χαμηλά την όψη, ξανάστροφος καθείς μου εφάνη, ω θάμα, / απ’ το πηγούνι ως πα στο κορφοστήθι. / Κατάνεφρα γερτό το πρόσωπό τους, / κι αναγκαζόνταν να γυρνούν τα πίσω, / γιατί μπροστά να δούνε δε βολούσε. / … είδα τη θωριά του ανθρώπου / τόσο στριγρή, που των ματιών το κλάμα / το κωλομέρι μούσκευε σταλιώντας. (Κόλαση, Κ 10-24)

Όσο για τις μάγισσες:

Για δες τις στρίγγλες που βελόνι αφήκαν, / σαγίτα, αδράχτι, μάγισσες να γίνουν / και με βοτάνια και κουκλιά γητεύαν. (Κόλαση, Κ 121-123)

Αν δεχτούμε ότι Κίρκη και Μήδεια είναι μάγισσες, όπως διαβάζουμε σε μυθολογικά λεξικά, θα μπορούσαμε να τις βρούμε στον τέταρτο βόθρο του όγδοου κύκλου της Κολάσεως. Όμως δεν συμβαίνει αυτό. Αντίθετα, οι δύο ποιητές, ο Δάντης και ο Βιργίλιος, συναντούν στον πρώτο βόθρο τον Ιάσονα που για τη Μήδεια τυραννιέται. / μαζί του παν κι όσοι του μοιάζουν πλάνοι. Ο βόθρος αυτός είναι των αποπλανητών.

Τι σημαίνει όμως η λέξη μάγος, η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, δεν υφίσταται στο θηλυκό;

Μάγος: Αυτός που ανήκει στη μηδική φυλή των μάγων (Ηροδ.1.101, Στράβ. 727). Ο εκ των ιερών και σοφών ανδρών των Περσών, οίτινες ηρμήνευον ονείρους (Ηρόδ. 7.37). Πας ο μετερχόμενος τον γόητα, μάγος, εντεύθεν, πλάνος, απατεών, ως το γόης.

Γόης < γοάω: Ο θρηνών, ο κραυγάζων, γογγύζων, και επομένως (εκ των γοερών φωνών εν αις εψάλλοντο αι μαγικαί επωδαί) μάγος, πλάνος, επωδός (Ηρόδ. 2.33., 4.105). Θαυματοποιός, ψεύστης, απατεών.

Γοητεία = μαγεία, μαγγανεία, απάτη (Πλ., Συμπ. 203Α, Πολιτ. 584Α)

Γοήτευμα = Μαγικό παίγνιο, μαγγανεία

Φαρμακεύς: ο δηλητηριάζων, μάγος (Σοφ. Τρ. 1140, Πλ. Συμπ. 203D). Φαρμακοποιός, ο παρασκευάζων και πωλών φάρμακα, φαρμακοπώλης (Αρετ. Χρον. Νουσ. Θεραπευτ. 2. 12) = φαρμακός. Αλλά φαρμακός είναι και ο θυόμενος ως ιλασμός ή αγνισμός άλλων (Αριστοφ., Βάτρ. 733). Αλλά επειδή χρησιμοποιούνταν φαύλοι άνθρωποι πήρε αρνητική σημασία, όπως και το κάθαρμα. Φαρμακή – η χύτρα ην ητοίμαζον τοις καθαίρουσιν τας πόλεις.

Φαρμακεστάτη γυναικών αποκαλείται η Μήδεια (Σούδα, Ιώσηπ. Ιουδ. Αρχ. 17.4.1)

Αδυνατώντας να ορίσουμε τι είναι η μαγεία, αποδεχόμαστε ως δεδομένο αυτό που διαβάζουμε για την ύπαρξη μαγισσών και μιας οικογένειας μάγων: Αιήτης, Μήδεια, Κίρκη, Εκάτη, αλλά και Καλυψώ (;) και Ελένη (;)

ΕΚΑΤΗ


Στη Θεογονία του Ησιόδου η Εκάτη εμφανίζεται ως θεά με διευρυμένες ιδιότητες, στη γη, τη θάλασσα, τον ουρανό. Ως εκ τούτου είναι η «αγία» των ψαράδων και των κτηνοτρόφων. Έχει όμως και πολιτικές ιδιότητες, καθώς παρευρίσκεται στα δικαστήρια, στους αθλητικούς αγώνες, στον πόλεμο, και θρησκευτικές αρμοδιότητες, καθώς προσφέρονται σε αυτήν εξιλαστήριες θυσίες. Είναι θεότητα ανεξάρτητη από τους Ολύμπιους αλλά με σεβαστά τα προνόμιά της από τον Δία, ο οποίος μάλιστα τα επαύξησε:

 

Γέννησε και την Αστερία [ο Τιτάνας Κοίος από τη Φοίβη] με το ωραίο όνομα που κάποτε ο Πέρσης την οδήγησε στο μεγάλο παλάτι του να γίνει η αγαπημένη του σύντροφος. Κι αυτή έμεινε έγκυος και γέννησε την Εκάτη, που αυτήν πάνω απ’ όλους τίμησε ο Ζευς, ο γιος του Κρόνου και της χάρισε λαμπρά δώρα να ορίζει απ’ τη γη και απ’ την ακένωτη θάλασσα. Αλλά και στον γεμάτο αστέρια Ουρανό πήρε αξίωμα και τιμάται πιο πολύ απ’ όλους τους αθάνατους θεούς. Γιατί και μέχρι τώρα όποιος άνθρωπος στη γη προσφέρει κατά τη συνήθεια, εξιλαστήρια θυσία προσκαλεί την Εκάτη. Κι εύκολα η θεά δείχνει την εύνοιά της σ’ αυτόν που δέχτηκε την προσευχή του και του χαρίζει ευτυχία, γιατί έχει τη δύναμη. Επειδή όσοι γεννήθηκαν απ’ τη Γαία και τον Ουρανό κι έχουν κάποιο αξίωμα, σ’ όλους αυτούς έχει μερδικό. Κι ούτε σε τίποτα ο γιος του Κρόνου την εξεβίασε, ούτε της στέρησε ό,τι της είχε λάχει μέσα στους πρωτύτερους θεούς τους Τιτάνες, αλλά κατέχει ότι απ’ την αρχή ήταν το μερδικό της, μερίδιο στη γη, στον ουρανό και στη θάλασσα. Και δεν τιμήθηκε λιγότερο η θεά επειδή ήταν μοναχοπαίδι, αντίθετα πολύ περισσότερο γι’ αυτό την τιμά ο Ζευς. Αυτόν που θέλει τον βοηθά πολύ και τον ωφελεί. Στις δίκες κάθεται πλάι στους σεβαστούς βασιλιάδες, και στις συνελεύσεις του λαού προβάλλει αυτόν που θέλει. Κι όταν ζώνονται τ’ άρματα οι άνδρες για τον φονικό πόλεμο, κι εκεί η θεά βοηθά όποιους θέλει και πρόθυμα δίνει τη νίκη και προσφέρει τη δόξα. Κι είναι καλή όταν παραβγαίνουν άνδρες σε αγώνα κι εκεί τους βοηθά και τους ωφελεί. Κι αυτός που θα νικήσει με ισχύ κι επιμονή, το ωραίο έπαθλο πρόθυμα και με χαρά παίρνει κάνοντας τους γονιούς του περήφανους. Αλλά και μέσα στους ιππείς βοηθά όποιον θέλει. Κι αυτούς που δουλεύουν στη γαλάζια ανεμοδαρμένη θάλασσα, και προσεύχονται στην Εκάτη και τον Γαιοσείστη (Ποσειδώνα), εύκολα η δοξασμένη θεά τους φέρνει μεγάλη ψαριά, αλλά κι εύκολα την εξαφανίζει, αν το θελήσει, κι ας φαίνεται δικιά τους (η ψαριά). Κι είναι καλή στους στάβλους όπου πληθαίνει τα ζώα μαζί με τον Ερμή. Τα κοπάδια των γελαδιών, τα πλατιά κοπάδια των γιδιών και τα κοπάδια με τα πυκνόμαλλα αρνιά, αν θέλει τα λίγα τα αυξάνει και τα πολλά τα ελαττώνει. Έτσι λοιπόν, αν η μάνα της την έκανε μοναχοπαίδι, ανάμεσα σ’ όλους τους αθάνατους τιμάται μ’ αξιώματα. Μα κι ο γιος του Κρόνου την όρισε τροφό των νέων, που μαζί της ανοίγουν τα μάτια τους στο φως της ολοφώτιστης Αυγής. Έτσι απ’ την αρχή ήταν τροφός των νέων και είχε αυτές τις τιμές. (Ησ. Θεογ. 411-452)

 

Παίρνει μέρος στη Γιγαντομαχία έχοντας ως όπλο τις δάδες της (Εικ. 1, 2), είναι δηλαδή με το μέρος των Ολυμπίων, ωστόσο δεν ανεβαίνει ποτέ στον Όλυμπο ακριβώς λόγω της ιδιαίτερης σχέσης της με τον κόσμο των σκιών και με θεούς που με κάποιο τρόπο σχετίζονται με τον θάνατο. Όταν ο Πλούτων απαγάγει την Περσεφόνη, η Εκάτη άκουσε τη φωνή της Κόρης, όμως τίποτε δεν μπορούσε να πει στη δυστυχισμένη μητέρα Δήμητρα για τον απαγωγέα, γιατί το κεφάλι του περιβαλλόταν από σκιές της νύχτας. Συνόδευσε τον ζωντανό Ορφέα στον κάτω κόσμο, για να φέρει πίσω τη γυναίκα του Ευρυδίκη, ήταν παρούσα στην άνοδο της Περσεφόνης από τον κάτω κόσμο και φώτιζε με τις δάδες τον δρόμο της. (Εικ. 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9) Προφανώς γι’ αυτή την ιδιαίτερη σχέση της με τον κάτω κόσμο ανάγεται σε αυτήν η εφεύρεση της μαγικής τέχνης. Σε αυτό συντείνει και το γεγονός ότι παίρνει τη μορφή διαφόρων ζώων, φοράδα, σκύλα, λύκαινα κτλ. και ότι αγάλματα με το σώμα της και τρία κεφάλια ή με τρία ολόκληρα σώματα τοποθετούνται σε σταυροδρόμια, τόπους κατεξοχήν μαγείας. (Εικ. 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17)

Μεταγενέστερες παραδόσεις της αποδίδουν ως κόρη την Κίρκη, άλλοτε θεωρείται μητέρα της. Και επειδή η Κίρκη είναι θεία της Μήδειας, οι γυναίκες αυτές συγκροτούν την οικογένεια των μαγισσών. (Εικ. 18)


ΚΙΡΚΗ

Καταγωγή

Φρίξος δὲ ἦλθεν εἰς Κόλχους, ὧν Αἰήτης ἐβασίλευε παῖς Ἡλίου καὶ Περσηίδος, ἀδελφὸς δὲ Κίρκης καὶ Πασιφάης, ἣν Μίνως ἔγημεν.

Ο Φρίξος έφτασε στη χώρα των Κόλχων, όπου βασίλευε ο Αιήτης, ο γιος του Ήλιου και της Περσηίδας, αδελφός της Κίρκης και της Πασιφάης, που ο Μίνωας την έκανε γυναίκα του. (Απολλόδ. 1.83.1-1.83.4) (Εικ. 19)

Τόπος διαμονής

Κάποτε φτάσαμε σ’ ένα νησί, την Αία […]

ένα νησί στεφανωμένο από πελάγη ατέρμονα·

έτσι απλωμένο, μοιάζει χαμηλό

(κ 135, 195-196, μετ. Δ.Ν. Μαρωνίτης)

Η αρχαία παράδοση τοποθετεί το νησί της Κίρκης στο βουνό Κιρκαίον. Βρίσκεται στο νότιο Λάτιο ανάμεσα στη Ρώμη και τη Νάπολη, στον κόλπο της Γκαέτας. Είναι βουνό που μοιάζει με νησί, τριγυρισμένο καθώς είναι από θάλασσα και έλη» (Στράβων, Γεωγραφικά 5.3.6) (Εικ. 20, 21, 22, 23)

Το παλάτι της Κίρκης

Βρέθηκαν τότε, […] στης Κίρκης το παλάτι,

χτισμένο με πελεκητά λιθάρια, σε μέρος φυλαγμένο που να βλέπει ολόγυρα.

Τους συναπάντησαν εκεί λύκοι ορεσίβιοι, λιοντάρια,

που ήσαν γητεμένα από την ίδια, με τα φαρμακερά βοτάνια που τους έδινε.

(κ 210-213, μετ. Δ.Ν. Μαρωνίτης) (Εικ. 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32)

Οδυσσέας και Κίρκη

Πρώτη παρέμβαση

  1. Η Κίρκη μεταμορφώνει τους συντρόφους του Οδυσσέα

[…] κι η Κίρκη

τις θύρες άνοιξε τις λιόφωτες με βιάση, κι όπως βγήκε,

τους κάλεσε να μπουν […]

Κι ως τους συνέμπασε, τους έδωκε σκαμνιά, θρονιά να κάτσουν,

και σε κρασί απ’ την Πράμνη ανάδευε μαζί τυρί ξυσμένο,

μέλι ξανθό και κριθαράλευρο, και μέσα εκεί τους ρίχνει

κακά βοτάνια, την πατρίδα τους για πάντα να ξεχάσουν.

Κι ως τους το κέρασε και το άδειασαν, σε μια στιγμή τους δίνει

με το ραβδί της, και τους έκλεισε στα χοιρομάντρια μέσα.

Χοίρου κορμί απόχτησαν όλοι τους, φωνή, κεφάλι, τρίχες,

μόνο που κράτησαν αθόλωτο το νου τους, ως και πρώτα.

Κι εκεί που μαντρισμένοι εμύρουνταν, η Κίρκη, για να φάνε,

έριξε κράνα, πρινοβέλανα μπροστά τους και βαλάνια,

τι άλλη θροφή οι χαμοκοιτάμενοι δε συνηθούνε χοίροι.

(κ 229-243, μετ. Ν. Καζαντζάκης – Ι.Θ. Κακριδής)

(Εικ. 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54)

  1. Ο Ερμής προφυλάσσει με αντίδοτο τον Οδυσσέα

Να πάρε αυτό το καλοβότανο και κράτα το, στης Κίρκης

σα μπεις, να σκέπει το κεφάλι σου, κακηώρα να μη σε ‘βρει.

Τις πονηριές της Κίρκης άκουσε μιαν άκρη ως άλλη τώρα:

Πιοτό θα σου ετοιμάσει, βάζοντας κακά βοτάνια μέσα,

μα κι έτσι εσένα δε θα πιάσουνε τα μάγια, δε θ’ αφήσει

το καλοβότανο που σου ‘δωκα᾿ να σου τα πω όμως όλα:

Μόλις η Κίρκη πάρει το μακρύ ραβδί της και σε κρούσει,

γοργά το κοφτερό ξεγύμνωσε σπαθί από το μερί σου

κι απά στην Κίρκη χίμα, ως να ‘θελες να πάρεις τη ζωή της.

Κι αυτή θα φοβηθεί᾿ σαν έπειτα σου πει να κοιμηθείτε,

πια της θεάς εσύ τον έρωτα μην τον αρνιέσαι, αν θέλεις

να λευτερώσει τους συντρόφους σου και να γνοιαστεί και σένα.

Μα τον τρανό των τρισμακάριστων ν’ αμώσει πες της όρκο,

πως δε θα βάλει πια άλλο τίποτε κακό για σε στο νου της,

να μη σου πάρει αντρεία και δύναμη, σα γυμνωθείς ομπρός της.»

Αυτά είπε ο Αργοφονιάς᾿ το βότανο μετά ανασπά απ’ το χώμα,

κι όπως μου το ‘δωκε, μου ξήγησε και ποια τα φυσικά του:

η ρίζα μελανιά, μα κάτασπρος ο ανθός του, σαν το γάλα·

μώλυ οι θεοί το λένε᾿ δύσκολο θνητός να το ανασπάσει

από τη γης, μονάχα αθάνατοι, τι αυτοί μπορούν τα πάντα.

Μετά για τον τρανό τον Όλυμπο κινούσε ο Ερμής να φύγει,

το δασωτό νησί διαβαίνοντας᾿ κι εγώ τραβώ στης Κίρκης […]

(κ 287-308, μετ. Ν. Καζαντζάκης – Ι.Θ. Κακριδής)

(Εικ. 55, 56)

  1. Η αποτυχία της Κίρκης

Σε κούπα το πιοτό μου ετοίμασε να πιω μαλαματένια,

και το βοτάνι μέσα μου ‘ριξε, κακά στο νου λογιώντας.

Και σα μου το ‘δωκε και το άδειασα, χωρίς να με μαγέψει,

με κρούει με το ραβδί της κι έκραξε κι αυτά τα λόγια μου ‘πε:

«Τράβα και συ με τους συντρόφους σου να κυλιστείς στη μάντρα!»

Είπε, κι εγώ απ’ τη μέση σέρνοντας το κοφτερό σπαθί μου,

στην Κίρκη εχίμιξα, σα να ‘θελα να πάρω τη ζωή της.

Κι αυτή ξεφώνισε, και τρέχοντας τα γόνατα μου πιάνει […]

(κ 316-323, μετ. Ν. Καζαντζάκης – Ι.Θ. Κακριδής)

(Εικ. 34, 35, 36, 55, 57, 58, 59, 60, 61, 62)

Σύνοψη

✓ Πέτρινο το παλάτι της Κίρκης, ήμεροι λύκοι και λιοντάρια κατοικούν σε αυτό, η θεά τραγουδά, καθώς υφαίνει.

✓ Μεταμορφώνει χρησιμοποιώντας φαρμακερά βότανα σε ποτό, και μετά ραβδί.

✓ Συνέπεια της μεταμόρφωσης η απώλεια μνήμης, αλλά όχι της συνείδησης, και ο υποβιβασμός σε ένα παλαιότερο σύστημα διατροφής (βαλανιδοφάγοι) και οργάνωσης, καθώς εγκλείονται σε μαντρί [Οι Αρκάδες ονομάζονταν βαλανιδοφάγοι, γιατί θεωρούνταν πρωτόγονοι.]

✓ Η προστασία έρχεται πάλι από ένα φυτό, το μώλυ (φυτό με μαύρες ρίζες και άσπρα άνθη), αντίδοτο στα βότανα/φαρμάκια, το οποίο ξεριζώνεται με θεϊκή παρέμβαση, στη συγκεκριμένη περίπτωση του Ερμή. Ο Οδυσσέας πίνει το ποτό αλλά δεν μεταμορφώνεται, όταν η Κίρκη τον χτυπά με το ραβδί της.

✓ Ο προφυλαγμένος απειλεί τη μάγισσα. Ο Οδυσσέας το κάνει με σπαθί και τόξο, εκείνη, η θεά/μάγισσα, τον παρακαλά γονατιστή να τη λυπηθεί (αντιστροφή ρόλων).

✓ Η συμφιλίωση επέρχεται με την ειλικρινή ερωτική ένωση (η μάγισσα δεν θα απειλήσει τον γυμνό άνδρα).

✓ Η επαναφορά στην αρχική μορφή των μεταμορφωμένων γίνεται με τη χρήση αλοιφής, η οποία οδηγεί σε μια περιορισμένης έκτασης αναγέννηση (νεότεροι, ομορφότεροι, πιο μεγαλόσωμοι).

Μερικές σκέψεις και αρκετά ερωτήματα

Αποτελεί η μεταμόρφωση των συντρόφων του Οδυσσέα μια ακόμη τρομακτική ιστορία ενός ναυτικού που υπερβάλλει, καθώς αφηγείται τις περιπέτειές του στη θάλασσα; Είναι μια επινοημένη αφήγηση ενός ποιητή με μάγισσες, μαγικά φίλτρα και ραβδάκια; Στην απάντηση θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι ο Όμηρος συνέθεσε τα έπη του ανασυνθέτοντας παλαιότερες αφηγήσεις και αξιοποιώντας τη θρησκευτική παράδοση. Μήπως, λοιπόν, ο ποιητής δόμησε το αφήγημα αυτό σε μια πραγματικότητα;

Εκείνο που διαπιστώνουμε είναι ότι ο χοίρος συνιστά μέρος τελετουργικών πρακτικών. Αίμα γουρουνόπουλου χρησιμοποιούνταν ως μέσο καθαρμού για τον φονιά.[1] Γουρουνόπουλα θυσιάζονταν, πολλές φορές σε περιπτώσεις όρκου. Αίμα γουρουνόπουλου έριχναν οι περιστίαρχοι στον χώρο της Εκκλησίας του Δήμου και του θεάτρου κατά την έναρξη της συνέλευσης ή των δραματικών αγώνων, κατ’ απομίμηση του ραντίσματος των βωμών. Έτσι, οριοθετούνταν ο ιερός/θεατρικός/δραματικός χώρος από τον κοσμικό και ο πολιτικός από τον απλώς κοινωνικό.

Ομοιώματα βρέθηκαν στη Νέα Μάκρη, κοντά στον Μαραθώνα, και γενικότερα στην περιοχή των Βαλκανίων -εδώ με εμπιεσμένους κόκκους δημητριακών, κάτι που υποδεικνύει σχέση με τη γεωργία.[2]

Στα Θεσμοφόρια, γιορτή από την εποχή του λίθου, αποκλειστικά γυναικεία και με αυστηρές τιμωρίες στους άνδρες παραβάτες της απαγόρευσης, χρησιμοποιούνταν ομοιώματα χοίρων. Στους κλασικούς χρόνους την πρώτη μέρα της γιορτής (την ἄνοδον ή κάθοδον) ρίχνονταν σε ρωγμές -κατακρημνίζονταν- γλυκά σε σχήμα των γυναικείων γεννητικών οργάνων, «αντικείμενα ανομολόγητα», σεξουαλικά και τροφικά, που τοποθετούνταν σε καλάθι, και γουρουνάκια, άλλο σύμβολο του γυναικείου αιδοίου. Εκεί παρέμεναν ένα χρόνο, μέχρι που οι ἀντλήτριαι ανέβαζαν τα κατάλοιπα των προσφορών, τα έκαιγαν και ανακάτευαν τη στάχτη τους με τους σπόρους που προορίζονταν για τη σπορά, προκειμένου να εξασφαλίσουν καλές εσοδείες.

Μήπως, λοιπόν, η ιστορία της μεταμόρφωσης των ανδρών του Οδυσσέα σε χοίρους συνιστά μια διαδικασία μύησης σε μυστήρια και τελετές; Μήπως λανθάνει λατρεία της Κίρκης με πιστούς που φορούσαν προσωπεία; Και θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι οι άνδρες στην αγγειοπλαστική δεν παρουσιάζονται μεταμορφωμένοι μόνο σε γουρούνια αλλά σε διάφορα ζώα. Μήπως, λοιπόν, η Κίρκη δεν ήταν μια μάγισσα αλλά μια παντοδύναμη θεά της φύσης, μια πότνια θηρῶν, με κυριαρχία σε όλα τα πλάσματα; Ας θυμηθούμε τους ενοίκους του παλατιού της, λιοντάρια και λύκοι ορεσίβιοι, όπως δίνεται από τον ποιητή. Εξάλλου, υπάρχει ένα «λάθος» σε αυτό το «παραμύθι», που και αυτό μας κάνει να σκεφτόμαστε ότι δεν πρόκειται για παραμύθι. Στα παραμύθια η μάγισσα πρώτα χαίρεται τον έρωτα του άνδρα και μετά τον μεταμορφώνει. Στην περίπτωση του ομηρικού μύθου της μεταμόρφωσης των ανδρών σε χοίρους δεν συμβαίνει αυτό· η Κίρκη μεταμορφώνει κατευθείαν τους άνδρες.

Δύο ακόμη στίχοι του ποιητή προκαλούν σκέψεις: Χοίρου κορμί απόχτησαν όλοι τους, φωνή, κεφάλι, τρίχες, / μόνο που κράτησαν αθόλωτο το νου τους, ως και πρώτα (κ 238-239). Μήπως, λοιπόν, οι μεταμορφωμένοι αλλά έλλογοι άνδρες του Οδυσσέα συνιστούσαν «θιάσους» λατρευτικούς της Κίρκης, αντίστοιχους του Διόνυσου; Μήπως επρόκειτο για λατρευτές ή ιερείς που τελούσαν τελετουργίες φορώντας προσωπεία; Είναι, εξάλλου, γνωστό ότι συστατικό στοιχείο της γιορτής ήταν η μάσκα, ζωόμορφη ή αποκρουστική και γελοία. Ταύροι, άρκτοι, πώλοι, μέλισσες ήταν λατρευτικές ομάδες που ονομάζονταν από το προσωπείο τους. Κένταυροι και Πάνες, Σιληνοί και Σάτυροι, πιθανώς ήταν πιστοί με μάσκες και συγκεκριμένη ενδυμασία. Συνήθης ήταν και η ορχήστρα των ζώων, μουσικοί, δηλαδή, με μάσκες ζώων, συχνά γαϊδάρου, χοίρου ή αγελάδας. Εξάλλου, σώζεται και μικρός βωμός με την Κίρκη και ένα άνδρα με κεφαλή χοίρου. (Εικ. 63)

Δεύτερη παρέμβαση: Από την Αία στις Πύλες του Κάτω Κόσμου (Γιβραλτάρ)

Η Κίρκη συμβουλεύει τον Οδυσσέα πώς να έλθει σε επαφή με τους νεκρούς του Κάτω Κόσμου, μια και μόνο ο νεκρός μάντης Τειρεσίας μπορεί να του εξηγήσει γιατί ο Ποσειδώνας ήταν θυμωμένος μαζί του και με ποιον τρόπο θα μπορούσε να τον εξευμενίσει. Φυσικά, το τελετουργικό της θυσίας και της προσευχής γίνεται με συγκεκριμένο και με ακρίβεια οριοθετημένο τρόπο, ώστε η επαφή με τους νεκρούς να είναι αποτελεσματική και ασφαλής για τον ζωντανό Οδυσσέα και τους συντρόφους που θα παρίστανται.

Εκεί, λοιπόν, πολέμαρχε, κοντά κοντά περνώντας,

άνοιξε λάκκο ως μιαν οργιά το φάρδος και το μάκρος

και χύσε γύρω του χοές στους πεθαμένους όλους,

μέλι με γάλα στην αρχή, γλυκό κρασί κατόπι,

τρίτο νερό, και με λευκό πασπάλισέ τα αλεύρι.

[…]

Και στα σεβάσμια των νεκρών να δεηθείς τα πλήθη,

σφάξε κριάρι τότε εκεί και μαύρη προβατίνα,

γυρίζοντας στ’ αφώτιστο σκοτάδι το λαιμό τους,

και στρέψε αλλού το πρόσωπο, στου ποταμού το ρέμα.

(κ 517-529, μετ. Ζ. Σίδερης)

Άπειρες τότε εκεί ψυχές των πεθαμένων θα ‘ρθουν, […]

Και συ τραβώντας το σπαθί κάτσε και μην αφήνεις

τις άζωες κάρες των νεκρών στο αίμα να ζυγώσουν

καθόλου, πριν συμβουλευτείς το γερο-Τειρεσία.

Τότε σε λίγο θα φανεί, πολέμαρχε, ο προφήτης

κι ευτύς το δρόμο θα σου πει, του ταξιδιού το μάκρος,

και στην πατρίδα πώς θα πας τη θάλασσα περνώντας.

(κ 530-540, μετ. Ζ. Σίδερης)

(Εικ. 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70)

Τρίτη παρέμβαση: Η Κίρκη κυρίαρχη των ανέμων

Η Κίρκη υπόσχεται στον Οδυσσέα κατάλληλες καιρικές συνθήκες, ώστε να φτάσει στην Ιθάκη:

Κι άνεμο θα στείλω πρίμο, πίσω να φτάσεις,

άβλαβος στη γη την πατρική σου.

(κ 400-401)

Αλλά και στο ταξίδι τους στη χώρα Κιμμερίων

Ξοπίσω από το γαλαζόπλωρο καράβι πρίμο αγέρι,

σταλμένο από την ωριοπλέξουδη, την ανθρωπολαλούσα

θεά, την άγρια Κίρκη, σύντροφος καλός μας προβοδούσε.

(λ 6-8)

Η θεά κράτησε την υπόσχεση που είχε δώσει στον Οδυσσέα ότι θα έχει άνεμο ευνοϊκό στο ταξίδι του προς το νησί του:

Κι αυτοί στο πλοίο ανέβηκαν, και κάθισαν στους πάγκους,

και τον αστραφτερό γιαλό με τα κουπιά βαρούσαν.

και πίσω απ΄ το μαυρόπλωρο καράβι στέλνει η Κίρκη

η φοβερή κι η ωριόμαλλη κι η ανθρωπολαλούσα,

πρίμο καλό και φιλικό που τα πανιά φουσκώναν.

και τ΄ άρμενα σα σιάξαμε, καθίσαμε, κι οδήγα

ο αγέρας το καράβι μας μαζί με τον ποδότη.

(μ 146-152, μετ. Ν. Καζαντζάκη – Ι.Θ. Κακριδή)

Τέταρτη παρέμβαση: Συμβουλές της Κίρκης

Η Κίρκη έδωσε συμβουλές και οδηγίες στον Οδυσσέα για καλό κατευόδιο, κυρίως πώς να αποφύγει διάφορους κινδύνους και πώς να προφυλάξει τον εαυτό του και τους συντρόφους του. (Εικ. 71, 72)

Σειρήνες

Πρώτα, να φεύγω απ’ τη φωνή τω φοβερώ Σειρήνων

κι από τ’ ανθολιβάδια τους, παράγγειλέ μου η Κίρκη.

Κι εγώ μονάχος, είπε μου, ν’ ακούσω τη φωνή τους

στου καταρτιού τη ρίζα εσείς δέστε με τώρα ολόρθο,

και καλοσφίξτε τω σκοινιών τις άκρες στο κατάρτι,

γερά κρατώντας με, κι εγώ σα λέω να με ξελύστε,

εσείς ακόμα πιο σφιχτά να δένετε τους κόμπους.

(μ 158-164)

Σκύλλα

Μα για της Σκύλλας το κακό τ’ αγιάτρευτο, ούτε λόγο

δεν είπα, μήπως φοβηθούν κι αφήσουν τα κουπιά τους,

και στα βαθιά του καραβιού κατέβουν και κρυφτούνε·

και τότες δεν την ψήφησα της Κίρκης την ορμήνεια,

που μου έλεγε να μη φανώ με την αρματωσιά μου,

παρά στου πλοίου ανέβηκα την πλώρη αρματωμένος,

κρατώντας δυο στα χέρια μου θεόμακρα κοντάρια

τι κατακεί περίμενα πως θα πρωτόβγει η Σκύλλα,

του βράχου το φριχτό θεριό, που μου έφαγε τους φίλους.

(μ 223-231)

Το νησί του Ήλιου

[…] Κι ήρθε στο νου μου ο λόγος

του Τειρεσία, του τυφλού προφήτη από τη Θήβα,

μα και της Κίρκης, που πολύ μου σύσταιναν κι οι δυο τους

μακριά να φεύγω απ’ το νησί του Ήλιου του φωτοδότη.

και τότες με βαριά καρδιά γυρνώ και λέω στους φίλους·

«Ακούστε αυτό που θα σας πω, πολύπαθοι συντρόφοι.

Να δείτε τι μου μάντεψαν ο Τειρεσίας στον Άδη

κι η θεά της Αίας, που σοβαρά μου σύστησαν κι οι δυο τους

μακριά να φεύγω απ’ το νησί του φωτοδότη του Ήλιου,

τι φοβερή, λέει, συφορά μας περιμένει εκείθε

μόνε τραβάτε στ’ ανοιχτά το μελανό καράβι.»

(μ 266-276, μετ. Ν. Καζαντζάκη – Ι.Θ. Κακριδή)

Πέμπτη παρέμβαση: Διδαχή

Η Κίρκη δίδαξε στον Οδυσσέα πώς να δένει κόμπους ώστε να διαφυλάσσει τα πράγματά του. Την τεχνική αυτή εφάρμοσε, όταν ο Αλκίνοος και η Αρήτη τον εφοδίασαν με δώρα για το ταξίδι από το νησί των επιδέξιων ναυτικών Φαιάκων στο δικό του άγονο νησί:

πήρε και σφάλισε το σκέπασμα και με πιδέξιο κόμπο,

που του ‘χε μάθει η Κίρκη κάποτε, μεμιάς το σφιχτοδένει.

(η 446-448)

Κίρκη και Αργοναύτες

Η Κίρκη εμπλέκεται και σε ένα επεισόδιο της Αργοναυτικής εκστρατείας και του έρωτα της ανεψιάς της Μήδειας με τον Ιάσονα. Όταν ο Ιάσονας άρπαξε το χρυσόμαλλο δέρας και έφυγε με τη Μήδεια, ο πατέρας της Αιήτης τους κατεδίωξε με ένα πλοίο, αλλά η Μήδεια έσφαξε τον Άψυρτο, αδελφό της ή ετεροθαλή αδελφό της, τον κομμάτιασε και πετούσε ένα-ένα τα κομμάτια στη θάλασσα, οπότε ο Αιήτης έχασε πολύ χρόνο για να περισυλλέξει τα κομμάτια του γιου του και οι Αργοναύτες διέφυγαν. (Εικ. 73)

[…] καθώς [οι Αργοναύτες] ανέβαιναν τον Ηριδανό ποταμό, ο Δίας, οργισμένος για τον φόνο του Αψύρτου, έστειλε κατά πάνω τους φοβερή καταιγίδα που έβγαλε το πλοίο έξω από την πορεία του. Και καθώς έπλεαν κοντά στις Αψυρτίδες νήσους[3], το πλοίο μίλησε και είπε ότι δεν θα πάψει η οργή του Δία παρά μόνο αν κατευθυνθούν προς την Αυσονία[4] και καθαρθούν για τον φόνο του Αψύρτου από την Κίρκη. Και αυτοί, πλέοντας, άφησαν πίσω τους τα έθνη των Λιγύων και των Κελτών, διέπλευσαν το Σαρδόνιο πέλαγος, πέρασαν την Τυρρηνία και έφθασαν στην Αιαίη, όπου προσέπεσαν ικέτες στην Κίρκη και εξαγνίστηκαν. (Απολλόδ. 1.134)

Κίρκη και Σκύλλα

Λέγεται ότι μεταμόρφωσε τη Σκύλλα στο αποκρουστικό τέρας της Οδύσσειας, για να την εκδικηθεί, επειδή ο Γλαύκος, που τον αγαπούσε πολύ, είχε αρνηθεί τον έρωτά της για χάρη της νεαρής κοπέλας. Η Κίρκη έριξε μαγικά βότανα στο νερό της πηγής, όπου λουζόταν το κορίτσι (Εικ. 74, 75, 76, 77) και αμέσως μεταμορφώθηκε, όμορφη στο επάνω μέρος, με έξι φοβερά σκυλιά στο σώμα της από τη μέση και κάτω.

Κι εκεί καθώς κοιτάζαμε, καταστροφή φοβώντας,

μου αρπάζει η Σκύλλα απ΄ το βαθύ καράβι έξι νομάτους,

στα χέρια και στη δύναμη τα πρώτα παλληκάρια.

Κι εγώ γυρίζοντας να δω τους άλλους στο καράβι,

τα χέρια και τα πόδια τους απάνωθε αγναντεύω,

που σηκωμένοι ανάερα χουγιάζανε με πόνο,

και με φωνάζανε στερνή φορά με τ΄ όνομά μου.

Κι όπως ψαράς μ’ ένα μακρύ ραβδί απ’ τον κάβο ρίχνει

στα μικρά ψάρια δόλωμα, και κέρατο τινάζει

καλού βοδιού στη θάλασσα, κι άμα πιαστεί το ψάρι

στη γης απάνω το πετάει κι εκείνο σπαρταρίζει,

κι αυτοί έτσι σπαρταρίζοντας στο βράχο κουβαλιόνταν,

και το θεριό τους έτρωγε, και ξεφωνίζαν όλοι,

σ΄ εμέ τα χέρια απλώνοντας στου χάρου τον αγώνα.

Άλλο πιο θλιβερό απ΄ αυτό τα μάτια μου δεν είδαν,

απ΄ όλα που δοκίμασα τις θάλασσες περνώντας.

(μ 244-259, μετ. Ν. Καζαντζάκη – Ι.Θ. Κακριδή)

Άλλοτε πάλι λέγεται ότι ο Ποσειδώνας ήταν ερωτευμένος μαζί της και ότι η ζήλεια ώθησε την Αμφιτρίτη να ζητήσει από την Κίρκη να τη μεταμορφώσει. Ή ότι ο ίδιος ο Ποσειδώνας τη μεταμόρφωσε, γιατί αρνήθηκε τον έρωτά του εξαιτίας του Γλαύκου.

Τα παιδιά της Κίρκης

Στην Τηλεγονία ή Τηλεγόνεια, ένα πανάρχαιο έπος-συνέχεια της Οδύσσειας, το οποίο σώζεται μόνο σε περίληψη και αποδίνεται στον Ευγάμμονα ή Ευγάμ(μ)ωνα τον Κυρηναίο, ο Τηλέγονος υπήρξε καρπός της ένωσης της Κίρκης και του Οδυσσέα, ο οποίος έμεινε ένα χρόνο στο νησί της. Μάλιστα, δεν σχεδίαζε να φύγει· του το υπενθύμισαν οι σύντροφοί του.

Το παιδί ανατράφηκε στο νησί της μητέρας του, μεγάλωσε, έμαθε την ταυτότητά του και αναζήτησε τον πατέρα του στην Ιθάκη, όπου επιδόθηκε σε λαφυραγωγίες. Ο Οδυσσέας, υπερασπιζόμενος την περιουσία του, πληγώθηκε από το δόρυ του γιου του, εξοπλισμένο με ψαροκόκαλο σαλαχιού που τότε θεωρούνταν ότι προκαλούσε πληγές θανατηφόρες. Ο Τηλέγονος αναγνώρισε το θύμα του και μαζί με την Πηνελόπη και τον Τηλέμαχο μετέφεραν το νεκρό σώμα του Οδυσσέα στο νησί της Κίρκης. Εκεί ο Τηλέμαχος παντρεύτηκε την Κίρκη και ο Τηλέγονος την Πηνελόπη. Η Κίρκη τους έκανε αθάνατους και τους έστειλε στα Νησιά των Μακάρων.

Ένα ακόμη παιδί, μια κόρη, καρπός της σχέσης του ήρωα και της «μάγισσας», παραδίδεται στα Σχόλια του Τζέτζη στον Λυκόφρονα. Αυτή η κόρη, η Κασσιφόνη, λεγόταν ότι παντρεύτηκε τον ετεροθαλή αδελφό της Τηλέμαχο και ότι τον σκότωσε για να τον εκδικηθεί για τον θάνατο της μητέρας της, η οποία νωρίτερα είχε αναστήσει τον Οδυσσέα.

Επώνυμοι – ιδρυτές ήρωες

Διάφορες άλλες παραδόσεις συνδέουν τα παιδιά της Κίρκης και του Οδυσσέα ή τα εγγόνια τους με την ιταλική χερσόνησο.

Λέγεται ότι καρπός της ένωσής τους ήταν και ο Λατίνος, επώνυμος ήρωας των Λατίνων, ή και τρεις γιοι, ο Ρώμος, ο Αντείας, ο Αρδείας, επώνυμοι ήρωες των πόλεων Ρώμης, Αντίου, Αρδέας. Λέγεται ακόμη ότι από τον γάμο του γιου του Οδυσσέα και της Κίρκης Τηλέγονου με τη γυναίκα του Πηνελόπη προέκυψε ένας γιος, ο Ιταλός και ότι ο Τηλέγονος ίδρυσε το Τούσκουλο και ίσως την Πραινέστη.

Σύνοψη

Μάγισσα ή θεά η Κίρκη; Σύμφωνα με τα Σχόλια του Τζέτζη την Κίρκη σκοτώνει τελικά ο Τηλέμαχος. Ο θάνατός της την κάνει να εκπίπτει από την ιδιότητα της θεάς. Όμως, όλες οι υπόλοιπες πηγές θεωρούμε ότι την αναδεικνύουν σε μεγάλη θεά, γιατί:

✓ είναι κυρίαρχη του ζωικού βασιλείου (λιοντάρια, λύκοι, γουρούνια κτλ. στην υπηρεσία της)·

✓ είναι κυρίαρχη του φυτικού βασιλείου, καθώς γνωρίζει ιδιότητες φυτών, από τα οποία κατασκευάζει διάφορα παρασκευάσματα (την αλοιφή με την οποία «ξεμαγεύει» τους συντρόφους του Οδυσσέα)·

✓ είναι κυρίαρχη των φυσικών φαινομένων (χαρίζει ευνοϊκό καιρό στον Οδυσσέα)·

✓ επηρεάζει τα ύδατα (βλ. τον μύθο της Σκύλλας

✓ γνωρίζει το μέλλον·

✓ φέρει σκήπτρο (το ραβδί με το οποίο χτυπά για να ενεργοποιήσει το δηλητήριο των φυτών και να προκαλέσει μεταμόρφωση)·

✓ έχει την ικανότητα να αναγεννά μερικώς, καθώς κάνει τους συντρόφους του Οδυσσέα νεότερους, ομορφότερους, πιο σωματώδεις, ή ολικώς, καθώς καθιστά θνητούς ανθρώπους αθάνατους (Πηνελόπη, Τηλέμαχος)·

✓ γνωρίζει πώς υπερβαίνονται τα όρια μεταξύ ζωντανών και νεκρών (η επαφή είναι από τους ζωντανούς προς τους νεκρούς, όχι αντίστροφα)·

✓ έχει μαντικές ικανότητες (ερμηνεύει όνειρα)·

✓ εξαγνίζει από φόνο, φροντίζοντας να προφυλάξει τον εαυτό της·

✓ Αποκτά παιδιά.

Και αν η κυριαρχία της στη φύση περιορίζεται από άλλους θεούς, τον Ερμή (δίνει το αντίδοτο φυτό στον Οδυσσέα) και τον Ποσειδώνα (προκαλεί τρικυμία και παύει τις ευνοϊκές καιρικές συνθήκες που όρισε η Κίρκη), αυτό είναι συνηθισμένο στον κόσμο των θεών -ο κάθε θεός έχει δικαιοδοσία σε συγκεκριμένα πεδία-, με αποτέλεσμα ο άνθρωπος να βρίσκεται στο ενδιάμεσο πανίσχυρων, αλλά πολλές φορές αντιφατικών μεταξύ τους βουλήσεων.

Μάγισσα, λοιπόν, ή πανίσχυρη θεά η Κίρκη; (Εικ. 56, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84)

1 Βλ. Ατρείδες → Ορέστης → Καθαρμός του Ορέστη στο παρόν Λεξικό.

2 Χριστίνα Μαραγκού, ΕΙΔΩΛΟΠΛΑΣΤΙΚΗ (Νεολιθική εποχή – Πρώϊμη Χαλκοκρατία), 2004.

3 Κοντά στις Ιλλυρικές ακτές.

4 Πρόκειται για την ιταλική χερσόνησο.


ΜΗΔΕΙΑ

 

Με βεβαιότητα παραδίδεται ότι πατέρας της ήταν ο Αιήτης, βασιλιάς της Κολχίδας, ενώ το όνομα της μητέρας της αλλάζει, με αποτέλεσμα να αλλάζει και η συγγένεια που έχει με την Κίρκη και την Εκάτη. Άλλοτε είναι η Ωκεανίδα Ιδυία ή η Εκάτη (Διόδωρος), άλλοτε είναι ανεψιά και άλλοτε αδελφή της Κίρκης. Πάντως, και οι τρεις ανήκουν στον ίδιο κύκλο των μαγισσών, με προστάτιδα την Εκάτη και τη Μήδεια να αποκτά αυτόν τον ρόλο και στην αττική τραγωδία στον μύθο των Αργοναυτών. Ακόμη, ο Άψυρτος ήταν αδελφός της ή ετεροθαλής αδελφός της από τη δεύτερη γυναίκα του Αιήτη.

Μήδεια και Ιάσων. Η μάγισσα και ο ήρωας

Από την Ιωλκό στην Κολχίδα και από την Κολχίδα στην Ιωλκό

  1. Ο Πελίας ζήτησε από τον Ιάσονα να επιτελέσει έναν άθλο, να του φέρει το χρυσόμαλλο δέρας που βρισκόταν στη χώρα των Κόλχων, κρεμασμένο σε μια βαλανιδιά στο άλσος του Άρη και φρουρούμενο από ακοίμητο δράκο.
  2. Ο βασιλιάς των Κόλχων Αιήτης ζήτησε με τη σειρά του από τον Ιάσονα να επιτελέσει δύο άθλους. α) Να ζέψει δύο άζευτους μέχρι εκείνη τη στιγμή ταύρους με χάλκινα πόδια, που έβγαζαν φλόγες από τα ρουθούνια τους, δώρο του Ηφαίστου στον Αιήτη. β) Να οργώσει με αυτούς ένα χωράφι και να το σπείρει με τα δόντια του δράκου που είχε σκοτώσει ο Κάδμος στη Βοιωτία, τα μισά από τα οποία είχε δώσει ο Κάδμος στον Αιήτη. Σκοπός και των δύο άθλων ήταν η εξόντωση του νέου.
  3. Επειδή η Μήδεια ερωτεύτηκε τον Ιάσονα -οι δύο νέοι συναντήθηκαν στον ναό της Εκάτης-, τον βοήθησε. [Παραλλαγή] Του έδωσε μιαν αλοιφή που είχε φτιάξει από το προμήθειο, βότανο που είχε φυτρώσει από το αίμα της πληγής του Προμηθέα. Με αυτό ο Ιάσονας άλειψε το σώμα του και επικάλυψε τα όπλα του και παρέμεινε προστατευμένος για εικοσιτέσσερις ώρες -τόσο διαρκούσε η δύναμη της αλοιφής. Πριν από αυτό ο Ιάσονας έπρεπε να επικαλεστεί τη θεά Εκάτη. Προμήθειο και προσευχή τον προφύλαξαν από τις πύρινες ανάσες και τα χάλκινα πόδια των ταύρων.
  4. Η Μήδεια αποκάλυψε στον Ιάσονα ότι, καθώς θα έσπερνε τα δόντια του δράκου, θα φύτρωναν αυθωρεί οπλισμένοι πολεμιστές, που θα επεδίωκαν να τον σκοτώσουν, όπως είχε συμβεί και με τον Κάδμο στην Αρεία πηγή, και ότι θα έπρεπε να κάνει ό,τι και ο Κάδμος: να ρίξει μια πέτρα ανάμεσα στους πολεμιστές που «έσπειρε», οπότε αυτοί θα αλληλοσκοτώνονταν θεωρώντας ότι κάποιος από τους ίδιους την έριξε.
  5. Με τις συμβουλές της Μήδειας ο Ιάσονας κατάφερε: α) να ζέψει τους ταύρους χωρίς να καεί από τις φλόγες τους, β) να γλυτώσει από την επιθετική μανία των «Σπαρτών» της Κολχίδας.
  6. Αν και ο Ιάσονας επιτέλεσε τους δύο αυτούς άθλους, ο Αιήτης αθέτησε την υπόσχεσή του. Προσπάθησε μάλιστα να κάψει το πλοίο τους, την Αργώ, και να εξοντώσει τους Αργοναύτες.
  7. Ο Ιάσονας έπρεπε να πάρει το δέρας μόνος του, κάτι που δεν θα κατόρθωνε χωρίς τις ιδιαίτερες ικανότητες της Μήδειας που με τα μάγια της αποκοίμισε τον ακοίμητο δράκο που το φυλούσε. (Εικ. 85, 86, 87, 88, 89) Τότε ο Ιάσονας πλησίασε, ξεκρέμασε το δέρας από το δέντρο όπου ήταν κρεμασμένο και το πήρε μαζί του. (Εικ. 90, 91, 92)
  8. Ο Αιήτης κατεδίωξε το ζευγάρι με πλοίο, αλλά η Μήδεια έσφαξε τον αδελφό της, από την ίδια ή από άλλη μητέρα, Άψυρτο, τον κομμάτιασε και πετούσε ένα-ένα τα κομμάτια στη θάλασσα, οπότε ο Αιήτης έχασε πολύ χρόνο για να περισυλλέξει τα κομμάτια του γιου του και οι Αργοναύτες διέφυγαν. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (Ηρ. Ι2) ο Αιήτης μάζεψε τα κομμάτια του γιου του στον Φάση ποταμό, τον σημερινό ποταμό Ριόνι, (Εικ. 93, 94) στο έσχατο νοτιοανατολικό άκρο του Εύξεινου Πόντου, που θεωρούνταν όριο ανάμεσα σε Ασία και Ευρώπη. (Εικ. 95, 96) [Παραλλαγή]
  9. Οργισμένος ο Δίας από τον φόνο του Άψυρτου έστειλε καταιγίδα, το πλοίο μίλησε και αποκάλυψε την αιτία προσθέτοντας ότι η οργή θα έπαυε αν οι φονιάδες καθαίρονταν από την Κίρκη. Η θεά δέχτηκε τον ήρωα, συνομίλησε με τη Μήδεια αλλά δεν δέχτηκε να τους φιλοξενήσει.
  10. Στις όχθες του ποταμού Άλυ, στην Παφλαγονία, η Μήδεια θυσιάζει στην Εκάτη. (Εικ. 97)
  11. Στην Κρήτη τρέλανε με ξόρκια και με το μαγικό της βλέμμα τον γίγαντα Τάλο, του έστειλε απατηλά οράματα και τον έκανε να σχίσει τη φλέβα του αστραγάλου του, κέντρο της ζωής του, πάνω σε βράχο. Κατά άλλη εκδοχή του είπε πως αν του τραβήξει έξω το καρφί που συγκρατούσε το αίμα της φλέβας θα γινόταν αθάνατος. Έτσι, μπόρεσαν οι Αργοναύτες να αποβιβαστούν και να διανυκτερεύσουν με ασφάλεια στο νησί.
  12. Η Μήδεια στην Ιωλκό θέλησε να εκδικηθεί τον Πελία για τον κίνδυνο στον οποίο είχε υποβάλλει τον Ιάσονα. Υπάρχουν δύο παραλλαγές στο πώς έγινε αυτό, και οι δυο όμως συγκλίνουν στην εμπλοκή των θυγατέρων του Πελία. Στην παραλλαγή του Διόδωρου (4.50-52) η Μήδεια συσχετίζεται με την Άρτεμη. Την παραθέτουμε εδώ συνοπτικά, καθώς εμπεριέχει και τον κοινό πυρήνα όλων των εκδοχών του μύθου, δηλαδή την εμπλοκή των θυγατέρων.

Με δυνατά μαγικά φάρμακα που είχε μαζί της -τα είχαν ανακαλύψει η μητέρα της Εκάτη και η Κίρκη- άλειψε το δέρμα της με αλοιφή για να φαίνεται ρυτιδωμένο, έβαψε τα μαλλιά της άσπρα και ντύθηκε σαν τις ιέρειες της Άρτεμης (κατά παραλλαγή μπήκε στο παλάτι φορώντας ιερατικό προσωπείο). Σε μικρό κούφιο άγαλμα της θεάς έκρυψε τα μαγικά φάρμακα και με το άγαλμα στο χέρι γυρνούσε στους δρόμους χορεύοντας με θρησκευτική έκσταση. Φώναζε ότι είχε φέρει το άγαλμα από τους Υπερβόρειους για το καλό του βασιλιά και της πόλης και πως όλοι οι πολίτες έπρεπε να το καλοδεχτούν. Κυριευμένη από θεϊκό οίστρο μπήκε στο παλάτι και τους έκανε να πιστέψουν πως η θεά είχε έρθει στο σπίτι για καλό. Είπε στον Πελία ότι η Άρτεμη θέλει να τον ανταμείψει για την ευσέβειά του δίνοντας πίσω τα νιάτα του. Για να τον πείσει, δοκίμασε πρώτα στον εαυτό της. Σε ένα θάλαμο του παλατιού, μόνη, με νερό ξέπλυνε την αλοιφή και παρουσιάστηκε μπροστά στον βασιλιά σαν νέα κοπέλα. Τον υπνώτισε με μάγια και τον έκανε να βλέπει στον αέρα ένα άρμα με φίδια και πάνω του τη θεά που τάχα είχε έρθει από τους Υπερβόρειους για να την φιλοξενήσει στο παλάτι. Ο Πελίας πείστηκε και ζήτησε από τις κόρες του να την υπακούσουν. (Εικ. 98) Εκείνη είπε ότι για να τον ξανακάνει νέο θα έπρεπε να τον σκοτώσουν τη νύχτα που θα κοιμόταν, να τον κομματιάσουν και να τον βράσουν με τα φάρμακα που θα τους έδινε. Για να τις πείσει μπροστά στις κόρες του Πελία έσφαξε ένα γέρικο κριάρι και αφού το έκοψε σε μικρά κομμάτια το μετέβαλε ύστερα με φάρμακα-μαγικά φίλτρα και μάγια σε ζωντανό αρνάκι (κατά άλλη εκδοχή τις υπνώτισε και τις έκανε να βλέπουν το είδωλο ενός αρνιού), δείχνοντας έτσι ότι μπορεί να επαναφερθεί με τον ίδιο τρόπο σε νεανική ηλικία κάθε γεροντικός οργανισμός, ακόμα και άνθρωπος. (Εικ. 99, 100, 101, 102, 103, 104, 105, 106) Οι θυγατέρες τότε κατέσφαξαν τον γέροντα Πελία προσδοκώντας τη μετατροπή του σε νέο. Έπρεπε μετά να προσευχηθεί στην Εκάτη με πυρσούς στο πιο ψηλό δώμα του παλατιού (μήνυμα προς τους Αργοναύτες να μπουν στην πόλη) στην κολχική γλώσσα. Οι Αργοναύτες μπήκαν, οι κόρες που τους πίστευαν νεκρούς νόμιζαν ότι είδαν φαντάσματα που τις κυνηγούσαν για να τις τιμωρήσουν για τον φόνο του Πελία. (Ολόκληρη η αφήγηση στο Διόδωρος 4.50-52)

  1. Αμέσως μετά τον θρόνο ανέλαβε ο γιος του Πελία, ή του τον παραχώρησε ο Ιάσονας, μια και μετά το φονικό δεν θα μπορούσαν να μείνει εκεί, ούτε ο ίδιος ούτε η Μήδεια.

Γάμοι – Απόγονοι

  1. Ο γάμος του Ιάσονα και της Μήδειας έγινε κρυφά στο σπήλαιο της Μάκριδος στη Σχερία, που έκτοτε θεωρούνταν ιερό της Μήδειας. Το γάμο τέλεσε κρυφά η βασίλισσα των Φαιάκων Αρήτη, επειδή ο σύζυγός της βασιλιάς Αλκίνοος υποσχέθηκε στους διώκτες της Μήδειας Κόλχους να τους την παραδώσει αν δεν είχε ακόμη δεθεί ερωτικά με τον Ιάσονα. Γάμος και ένωση επισπεύσθηκαν. Σύμφωνα με μεταγενέστερη εκδοχή, οι γάμοι τελέστηκαν στην Κολχίδα, όπου παρέμεινε ο Ιάσονας για τέσσερα χρόνια πριν τελέσει τους άθλους του. (Εικ. 107, 108, 109, 110, 111)
  2. Μετά τον θάνατο του Πελία το ζευγάρι κατέφυγε στην Κόρινθο, τόπο καταγωγής του πατέρα της Μήδειας Αιήτη. Σύμφωνα με τον Διόδωρο (4.52) έζησαν δέκα χρόνια μαζί και απέκτησαν παιδιά, δύο ή τρία, οι δυο πρώτοι δίδυμοι, ο Θεσσαλός και ο Αλκιμένης, και ο τρίτος, πολύ μικρότερος απ’ αυτούς, ο Τίσανδρος. Και ενώ στην αρχή την τιμούσε ο Ιάσονας, αποφάσισε να δεχτεί την πρόταση του βασιλιά Κρέοντα να τον παντρέψει με την κόρη του Γλαύκη ή Κρέουσα, είτε για να συνδέσει τα παιδιά του με τον βασιλικό οίκο της Κορίνθου είτε γιατί η Μήδεια είχα πια μεγαλώσει και η ομορφιά της ήταν πιο θαμπή μπροστά στη νεαρή Γλαύκη. Η Μήδεια θα εξοριζόταν. Με την προθεσμία μιας μέρας που κέρδισε η Μήδεια ετοίμασε την εκδίκησή της. Αλείφει με μαγική αλοιφή ένα πολύχρωμο φουστάνι, ένα χρυσό στεφάνι και άλλα στολίδια και κοσμήματα και τα στέλνει στη Γλαύκη. Το δηλητήριο ενεργοποιήθηκε αμέσως μόλις τα φόρεσε, όπως το πουκάμισο που έστειλε η Δηιάνειρα στον Ηρακλή περιχυμένο με το αίμα και το σπέρμα του Κένταυρου Νέσσου. Το κορίτσι κάηκε, το ίδιο και ο πατέρας της που έτρεξε να τη βοηθήσει και το παλάτι.
  3. Με τον Ιάσονα απέκτησε δύο παιδιά. Με αυτά τα παιδιά έστειλε τα δηλητηριασμένα ρούχα και κοσμήματα στη Γλαύκη/Κρέουσα και αμέσως μετά τα σκότωσε. (Εικ. 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128) (δείτε συγκριτικά τις δύο τελευταίες εικόνες)
  4. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή η Μήδεια όχι μόνο δεν σκότωσε τα παιδιά της αλλά είχε προσπαθήσει να τα κάνει αθάνατα. Γι’ αυτό τα έκρυβε στον ναό της Ήρας, επειδή πίστευε ότι η θεά θα τα έκανε αθάνατα· όμως τα παιδιά πέθαιναν. Κατά άλλες εκδοχές οι Κορίνθιοι σκότωσαν τα παιδιά της, δεκατέσσερα συνολικά, πάνω στον βωμό της Ακραίας Ήρας, επειδή κουβάλησαν με τα χέρια τους τα φονικά δώρα της μητέρας τους. Τότε ξέσπασε λιμός στην πόλη και πέθαιναν τα μωρά. Για να εξιλεωθούν οι Κορίνθιοι, έστησαν στον τάφο τους το άγαλμα μιας γυναικείας μορφής με άγρια έκφραση που το ονόμαζαν Δείμα = Φόβητρο. Ή, κατά άλλη εκδοχή, οι πολίτες αφιέρωναν στον ναό της θεάς κάθε χρόνο στα Ηραία επτά αγόρια και επτά κορίτσια, τα έντυναν στα μαύρα, τους έκοβαν τα μαλλιά και έκαναν θυσίες. Με αυτόν τον τρόπο προσπαθούσαν να εξευμενίσουν και τα παιδιά της Μήδειας και την οργή της θεάς Ήρας.

(Εικ. 129, 130, 131, 132)

Μήδεια και Ηρακλής

Μετά την εξορία της από την Κόρινθο λέγεται ότι η Μήδεια κατέφυγε στον Ηρακλή, στις Θήβες, βρήκε όμως τον ήρωα να έχει πάθει μανία και να έχει σκοτώσει τους γιους του. Από τη μανία του τον γιάτρεψε με τα φάρμακα της.

Μήδεια και Αιγέας

Πριν εξοριστεί από την Κόρινθο, η Μήδεια είχε εξασφαλίσει τη βοήθεια του Αιγέα, γιατί του είχε υποσχεθεί ότι με τα βότανά της θα τον απάλλασσε από την ατεκνία του. Στην Αθήνα, όπου κατέφυγε η Μήδεια μετά τον θάνατο των παιδιών της, παντρεύτηκαν και απέκτησαν ένα γιο, τον Μήδο, τον μετέπειτα επώνυμο ήρωα των Μήδων. Μετά την αποτυχημένη προσπάθειά της να σκοτώσει τον γιο του Αιγέα Θησέα, που ξαφνικά εμφανίστηκε στην Αθήνα και αναγνωρίστηκε με τον πατέρα του, εξορίστηκε από εκεί. Επέστρεψε στην Ασία με τον γιο τους και στη συνέχεια στην πατρίδα της, όπου αποκατέστησε τον πατέρα της στον θρόνο, τον οποίο είχε πάρει με τη βία ο αδελφός του Πέρσης.

Η Μήδεια μάγισσα

Θεωρείται μάγισσα, γιατί:

✓ Παρασκευάζει προστατευτικές αλοιφές.

✓ Χρησιμοποιεί ξόρκια.

✓ Δηλητηριάζει.

✓ Μαγνητίζει με το βλέμμα.

✓ Προκαλεί ύπνο.

✓ Έχει μαντικές ικανότητες.

✓ Φονεύει (θυσιάζει, ανθρωποθυσία) ή βάζει άλλους να φονεύουν τελετουργικά και κομματιάζει (Άψυρτος, Πελίας).

✓ Υπόσχεται και επιδιώκει με τελετουργικές δράσεις, ξόρκια και ουσίες την αναπαραγωγή, αιώνια νιότη και αθανασία.

Ως μάγισσα με ξόρκια και αλοιφές δρα στην πατρίδα της, την Κολχίδα, βοηθώντας τον Ιάσονα, τον οποίο ερωτεύτηκε. Στην Κρήτη, απ’ όπου περνούν οι Αργοναύτες στο ταξίδι της επιστροφής τους, εξουδετερώνει τον Τάλο. Στην Ιωλκό με μαγικές τελετουργίες απαλλάσσει τον Ιάσονα από τον Πελία που τον είχε εκθέσει στον κίνδυνο του άθλου του Χρυσόμαλλου Δέρατος. Στην Κόρινθο εξουδετερώνει την ερωτική αντίπαλό της Γλαύκη με ένα δηλητηριασμένο πουκάμισο. Στον Αιγέα, βασιλιά της Αθήνας, υπόσχεται βοήθεια με μάγια, προκειμένου αυτός να τεκνοποιήσει.

Η Μήδεια, για όσα φοβερά διαπράττει με τα μάγια ή σκέφτεται να διαπράξει, διώκεται από την πατρίδα της, από την Ιωλκό, από την Κόρινθο, από την Αθήνα. Ωστόσο, μετά το πέρας του τελευταίου της εγκλήματος ανέρχεται στους ουρανούς με άρμα που στέλνει ο Ήλιος ή μεταφέρεται στα Ηλύσια πεδία, όπου παντρεύεται στον Αχιλλέα. Η Μήδεια είναι η μάγισσα που τιμάται.

Ιερότητα Μήδειας

Μήδεια και Ήλιος

✓ Ήταν εγγονή του.

✓ Πάνω στο άρμα του θεού Ήλιου φεύγει η Μήδεια μετά τον φόνο των παιδιών της και τον αφανισμό του οίκου του Κρέοντα.

(Εικ. 133, 134)

Μήδεια και Εκάτη

✓ Ιέρεια της θεάς.

✓ Στον ναό της συναντιέται με τον Ιάσονα.

✓ Ο Ιάσονας, καθ’ υπόδειξη της Μήδειας, προσεύχεται στη θεά, προκειμένου να προφυλαχθεί από τις πύρινες ανάσες και τα χάλκινα πόδια των ταύρων του Αιήτη.

✓ Στις όχθες του ποταμού Άλυ, στην Παφλαγονία, η Μήδεια θυσιάζει στη θεά.

✓ Ισχυρίστηκε ότι έπρεπε να προσευχηθεί στην Εκάτη με πυρσούς στο πιο ψηλό δώμα του παλατιού του Αίσονα στην Ιωλκό στην κολχική γλώσσα. (Εικ. 135)

Μήδεια και Άρτεμη. Η ξενοκτονία

✓ Η Μήδεια ήταν ιέρεια της Άρτεμης στην Κολχίδα, το οποίο είχε ιδρύσει η Εκάτη. Σύμφωνα με μια εκδοχή η ιέρεια/Μήδεια τελούσε τους φόνους των ξένων, όπως το είχε ορίσει η Εκάτη και όπως το έκαμνε η ιέρεια Ιφιγένεια στον ναό της Άρτεμης στην Ταυρίδα. Ή γιατί χρησμός προφήτεψε ότι ο Αιήτης θα χάσει τη ζωή του αν κάποιοι έπαιρναν το χρυσόμαλλο δέρας. Η Μήδεια όμως ερωτεύτηκε όμως τον Ιάσονα και αντί για θυσία τελέστηκαν γάμοι. Εξάλλου, ο Διόδωρος την εμφανίζει να είναι αντίθετη με τη βούληση του πατέρα της να σκοτώνει τους ξένους που προσέγγιζαν την Κολχίδα. Μάλιστα φυλακίστηκε από τον πατέρα της αλλά με τις μαγικές της ικανότητες ελευθερώθηκε χωρίς κόπο την ημέρα που έφτασαν οι Αργοναύτες στην Κολχίδα. Βοήθησε τον Ιάσονα με τον όρο να την πάρει από τη βάρβαρη χώρα της, ώστε να μην χρειάζεται να επιτελεί τις θυσίες των ξένων.

✓ Όταν έφτασαν στην Ιωλκό, η Μήδεια με δυνατά μαγικά φάρμακα άλειψε το δέρμα της με αλοιφή για να φαίνεται ρυτιδωμένο, έβαψε τα μαλλιά της άσπρα και ντύθηκε σαν τις ιέρειες της Άρτεμης. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή μπήκε στο παλάτι με ιερατική μάσκα. (Εικ. 136)

Μήδεια και Ήρα

✓ Μέσω των συμφορών που έφερε η Μήδεια στον Πελία η Ήρα εκδικήθηκε τον βασιλιά της Ιωλκού, επειδή δεν της απέδιδε τιμές.

✓ Λεγόταν ότι οι Κορίνθιοι σκότωσαν τα παιδιά της, δεκατέσσερα συνολικά, πάνω στον βωμό της Ακραίας Ήρας, επειδή κουβάλησαν με τα χέρια τους τα φονικά δώρα της μητέρας τους. Για να εξιλεωθούν οι Κορίνθιοι για τον φόνο και να απαλλαχτούν από τον λιμό που ξέσπασε στην πόλη και πέθαιναν τα μωρά, έστησαν στον τάφο τους το άγαλμα μιας γυναικείας μορφής με άγρια έκφραση που το ονόμαζαν Δείμα = Φόβητρο. Ή, κατά άλλη εκδοχή, οι πολίτες αφιέρωναν στον ναό της θεάς κάθε χρόνο στα Ηραία επτά αγόρια και επτά κορίτσια, τα έντυναν στα μαύρα, τους έκοβαν τα μαλλιά, έκαναν θυσίες. Με αυτόν τον τρόπο προσπαθούσαν να εξευμενίσουν και τα παιδιά της Μήδειας και την οργή της θεάς Ήρας.

✓ Στα παλιά χρόνια η Μήδεια λατρευόταν ως θεά στην Κόρινθο, παραμερίστηκε όμως όταν η λατρεία της Ήρας πέρασε από το Άργος στην Κόρινθο. (Σχόλια στον Ευριπίδη Μήδεια 10)

Δικαιοδοσία σε ζωή και θάνατο

Η Μήδεια εμφανίζεται με διευρυμένες ιδιότητες και με δικαιοδοσία σε ζωή και θάνατο. Γι’ αυτό, προφανώς, ο Οβίδιος βάζει τη Μήδεια να ανασταίνει με τις μαγείες της τον πατέρα του Ιάσονα, τον Αίσονα, και να ξανασυναντά τον γιο του. (Εικ. 137, 138)

«Εξορθολογισμός» του μύθου[5]

Σταδιακά, και ενώ ο μύθος της Μήδειας φαίνεται να ανάγεται σε λατρεία της φύσης (θάνατος – αναγέννηση) και σε χθόνια τελετουργικά, έγινε μια προσπάθεια «εξορθολογισμού» του μύθου της Μήδειας, μέσα από την οποία τα στοιχεία της μαγείας περιορίστηκαν ή και εξαλείφθηκαν. Η Μήδεια από μάγισσα ή από πανίσχυρη θεά της γης μετατράπηκε σε μια βασιλοπούλα που απεχθανόταν τη βία και βοήθησε τον ήρωα να σταματήσει μιαν άδικη και βάρβαρη κατάσταση:

46. Για τη Μήδεια εξιστορούν πως έμαθε από τη μητέρα και την αδελφή της όλες τις ιδιότητες των φαρμάκων, αλλά τα χρησιμοποίησε για εντελώς αντίθετους σκοπούς· γιατί έβαλε στόχο της να γλιτώνει από τους κινδύνους τους ξένους που κατέπλεαν, πότε με το να παρακαλεί τον πατέρα της να χαρίσει τη ζωή στους μελλοθάνατους και πότε να τους απελευθερώνει η ίδια από τη φυλακή και να προνοεί για την ασφάλεια των άτυχων ανθρώπων γιατί ο Αιήτης, τόσο ένεκα της δικής του ωμότητας όσο και από την επίδραση της γυναίκας του της Εκάτης, είχε δεχτεί το έθιμο της ξενοκτονίας. Καθώς όμως η Μήδεια αντιτασσόταν όλο και περισσότερο στις αποφάσεις των γονιών της, λένε ότι μπήκαν υποψίες στον Αιήτη πως η κόρη του τον επιβουλευόταν και την έθεσε υπό «ελευθέρα φυλακή»· λένε, επίσης, πως η Μήδεια κατάφερε να δραπετεύσει και κατέφυγε σε κάποιο τέμενος του Ήλιου κοντά στη θάλασσα. Τότε ήταν που μια νύχτα κατέπλευσαν στην Κολχίδα στο εν λόγω τέμενος και οι Αργοναύτες ερχόμενοι από την Ταυρική. Εκεί, λοιπόν, συνάντησαν τη Μήδεια να περιπλανιέται στην ακτή κι έμαθαν από αυτή για το έθιμο της ξενοκτονίας, χάρηκαν με την πολιτισμένη στάση της κοπέλας και, αφού της φανέρωσαν τον σκοπό τους, έμαθαν, πάλι από εκείνη, τον κίνδυνο που αντιπροσώπευε για κείνη ο πατέρας της, επειδή η ίδια σεβόταν τους ξένους. Βλέποντας πως το συμφέρον τους ήταν κοινό, η Μήδεια υποσχέθηκε να τους βοηθήσει μέχρις ότου εκτελέσουν τον προκείμενο άθλο, και ο Ιάσονας της έδωσε όρκο πίστης ότι θα την παντρευτεί και θα την έχει σύζυγο για όλη του τη ζωή. Μετά απ’ αυτά, οι Αργοναύτες άφησαν φύλακες στο πλοίο και ξεκίνησαν νύχτα μαζί με τη Μήδεια για το χρυσόμαλλο δέρας, για το οποίο καλό θα ήταν να μιλήσουμε λεπτομερέστερα, ώστε να μην αγνοηθεί τίποτα σχετικό με την ιστορία που αναλάβαμε.

47. 0 Φρίξος, ο γιος του Αθάμαντα, λέει ο μύθος, επειδή τον επιβουλευόταν η μητριά του, πήρε την αδελφή του την Έλλη κι έφυγε από την Ελλάδα. Περνώντας από την Ευρώπη στην Ασία, σαν να τους κατεύθυνε κάποια θεία πρόνοια, πάνω σ’ ένα χρυσόμαλλο κριάρι, η κόρη γλίστρησε κι έπεσε στη θάλασσα, που πήρε τ’ όνομα της κι ονομάστηκε Ελλήσποντος, ενώ ο Φρίξος συνέχισε για τον Πόντο κι έφτασε στην Κολχίδα, όπου σύμφωνα με κάποιο χρησμό θυσίασε το κριάρι και αφιέρωσε το δέρας του στο ιερό του Άρη. Αργότερα, όταν βασιλιάς της Κολχίδας ήταν ο Αιήτης, δόθηκε χρησμός ότι τότε θα τελειώσει η ζωή του, όταν έρθουν ξένοι με πλοία και πάρουν το χρυσόμαλλο δέρας. Γι’ αυτές, λοιπόν, τις αιτίες αλλά και από τη δική του ωμότητα, όρισε να θυσιάζουν τους ξένους, ώστε να εξαπλωθεί σ’ όλο τον κόσμο η φήμη για την αγριότητα των Κόλχων και να μην τολμήσει κανένας ξένος να αποβιβαστεί στη χώρα. Περιέκλεισε το τέμενος με τείχος κι έβαλε πολυάριθμους φύλακες από τη χώρα των Ταύρων, και λόγω αυτών ακριβώς των φρουρών έπλασαν οι Έλληνες τερατώδεις μύθους. Εξαπλώθηκε, για παράδειγμα, η φήμη πως γύρω από το τέμενος υπήρχαν ταύροι που έβγαζαν φωτιές από τα ρουθούνια και πως ένας ακοίμητος δράκος φύλαγε το δέρας, όπου η ομωνυμία μεταφέρθηκε από τους Ταύρους στη δύναμη των βοδιών και από το άγριο έθιμο της ξενοκτονίας ο μύθος ήθελε τους ταύρους να βγάζουν φωτιές απ’ τα ρουθούνια με τον ίδιο τρόπο, ο φύλακας του τεμένους που ονομαζόταν Δράκοντας μεταφέρθηκε από τους ποιητές ως φοβερό και τρομερό ζώο. […]

48. Η Μήδεια, συνεχίζει η ιστορία, οδήγησε τους Αργοναύτες στο τέμενος του Άρη που απείχε εβδομήντα στάδια από την πόλη που ονομαζόταν Σύβαρις και σ’ αυτήν βρίσκονταν τα ανάκτορα των Κόλχων. Φτάνοντας στις πύλες που είχαν κλείσει για τη νύχτα, προσφώνησε τους φρουρούς στην Ταυρική γλώσσα. Καθώς οι στρατιώτες της άνοιξαν πρόθυμα, εφόσον ήταν η κόρη του βασιλιά, τους όρμησαν, λένε, οι Αργοναύτες κραδαίνοντας τα ξίφη και σκότωσαν πολλούς βαρβάρους ενώ τους υπόλοιπους, που είχαν μείνει κατάπληκτοι από το απίστευτο γεγονός, τους πέταξαν έξω από το τέμενος, πήραν το δέρας κι έτρεξαν γρήγορα προς το πλοίο. Από κοντά και η Μήδεια, που μέσα στο τέμενος είχε σκοτώσει με τα φαρμάκια της τον μυθικό άυπνο δράκοντα που ήταν τυλιγμένος γύρω από το δέρας, έτρεξε να κατέβει με τον Ιάσονα στη θάλασσα. […] (Διόδωρος4.46-48)

5 Απόπειρες για τον «εξορθολογισμό» των μύθων γίνονται ήδη από τον 6ο αι. π.Χ. (λ.χ. τον Εκαταίο) και ευρύτερα σε μεταγενέστερους συγγραφείς (Παλαίφατο, Πολύβιο, Στράβωνα, Διόδωρο Σικελιώτη, Ευήμερο κ.ά.) Ο ευημερισμός (ή παλαιφατισμός) θεώρησε τις μυθικές φιγούρες ιστορικά πρόσωπα που ευεργέτησαν την ανθρωπότητα και προώθησαν τον πολιτισμό.

ΤΕΛΟΣ Α΄ ΜΕΡΟΥΣ

ΠΗΓΗ:

http://www.greek-language.gr/

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας

της Δήμητρας Μήττα


ancientweb 2011- ΑΡΧΑΙΩΝ ΤΟΠΟΣ  2017

Advertisements

About Αρχαίων Τόπος

Ιστορία- Αρχαιολογία- Τέχνη- Φιλοσοφία- Επιστήμη
This entry was posted in Αρχαία Θρησκεία, ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, Μυθολογία. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s